Kampziekte

Net als de Friezen ruim dertig jaar eerder, bevindt Jan van Joinville zich in het voorjaar van 1250 in de Nijldelta. Hij is op Kruistocht met koning Lodewijk IX. Jan's beschrijving van de ontberingen is aangrijpend: 

'In de vastentijd aten we in het legerkamp geen andere vis dan kwabaal. En op zijn beurt voedde de aal zich met de lijken in de rivier. Door deze onfortuinlijke situatie en vanwege dat ziekelijke land waar nooit een druppel regen valt, werden we getroffen door de kampziekte. Het vlees van onze benen droogde uit en het vel werd zwart-gevlekt en aarde-bruin als een oude laars. Zij van ons die deze ziekte opliepen zagen eerst hun tandvlees wegrotten. Niemand overleefde het; hen wachtte een wisse dood. wanneer de neus eenmaal begon te bloeden, was de dood nabij. (..) De kampziekte nam toe in ernst; mensen hadden zoveel dood tandvlees, dat de barbiers het eerst moesten verwijderen voor de zieken hun voedsel konden kauwen en wegslikken. Het was erbarmelijk de mensen overal in het kamp te horen brullen als hun vlees werd weggesneden. Ze huilden als vrouwen in barensnood. (..) De koning -die de kampziekte had en ernstige diaree- zei dat hij zijn mensen niet zou verlaten. Die avond verloor hij enkele malen het bewustzijn en vanwege de zware diaree moest hij zó vaak naar de latrines dat men het zitvlak uit zijn broek sneed.'

Dat mannen als Lodewijk en Jan van Joinville niet halsoverkop huiswaarts keerden, maar hun Kruistocht nog vier jaar hebben voortgezet, blijft mateloos fascinerend.

(Doré verbeeldt hoe de Nijl na de slag bij Mansurah een bron van ziekte en ellende vormt.)

De verdwenen toren

Het grootste wapenfeit van de hele expeditie tegen Damiate is zonder twijfel de inname op 25 augustus 1218 van de Kettingtoren. Dit is een toren die midden in de Nijl staat en de toegang tot de stad en de rivier blokkeert.

Wanneer je de beschrijvingen van tijdgenoten leest, raak je onder de indruk van de constructie. De toren wordt 'Burg as-salsala' genoemd. Hij is 85 voet hoog en gebouwd op een kunstmatig eiland, met schuin aflopende oevers. De toren biedt ruimte aan een garnizoen van 300 man, met wapens en voorraden voor minstens een jaar. Tussen de toren en de stad is over de vaargeul een 55 meter lange ketting gespannen die meer dan 5000 kilo weegt. Ook ligt er een schipbrug, waarover gemakkelijk versterking en nieuwe voorraden aangevoerd kunnen worden. Tenslotte is de toren drie verdiepingen hoog en zó sterk dat aanhoudende aanvallen met trebuchets en ander werptuig niets uithalen. 

De verovering van de Kettingtoren heeft veel kunstenaars geïnspireerd tot heroïsche tekeningen, gravures en schilderijen. Maar hoe de toren er nu werkelijk uitgezien heeft, weet niemand. Kort na 1260 heeft de Egyptische sultan Baibars Damiate totaal verwoest, zodat geen vijand de stad ooit nog als bruggenhoofd zou kunnen gebruiken.

18e eeuwse interpretatie van de verovering.